Ladder Diagram vs Function Block Diagram vs Structured Text ภาษาโปรแกรม PLC ตาม IEC 61131-3 เลือกแบบไหนดี

วันที่ 02/08/2026 | ความรู้วิศวกรรม | PLC | VR Automation

มาตรฐาน IEC 61131-3 กำหนดภาษาโปรแกรม PLC ไว้หลายภาษาให้วิศวกรเลือกใช้ตามลักษณะงาน โดยภาษาหลักที่ใช้กันแพร่หลายในปัจจุบันคือ Ladder Diagram (LD), Function Block Diagram (FBD) และ Structured Text (ST) แต่ละภาษามีจุดแข็งต่างกัน และ PLC สมัยใหม่ส่วนใหญ่อนุญาตให้ผสมหลายภาษาในโปรเจกต์เดียวกันได้

ภาพรวมภาษาตามมาตรฐาน IEC 61131-3

มาตรฐาน IEC 61131-3 เดิมกำหนดภาษาไว้ 5 ภาษา ได้แก่ Ladder Diagram, Function Block Diagram, Structured Text, Instruction List (IL) และ Sequential Function Chart (SFC) อย่างไรก็ตาม Instruction List ถูกถอดออกจากมาตรฐานฉบับปัจจุบัน (Edition 4) แล้ว เหลือภาษาหลักที่ใช้งานจริงในปัจจุบันคือ LD, FBD, ST และ SFC ซึ่งใช้ร่วมกันได้ในโปรเจกต์เดียว เช่น PLC บางแพลตฟอร์มอนุญาตให้เขียน Routine ด้วย LD, FBD และ ST ผสมกันภายในโปรแกรมเดียวกัน

ตารางเปรียบเทียบภาษาโปรแกรม PLC

ภาษา	ลักษณะ	จุดเด่น	งานที่เหมาะสม
Ladder Diagram (LD)	กราฟิกแบบวงจรรีเลย์ ใช้ Rung, Contact, Coil	อ่านง่าย ตรวจสอบง่าย เป็นภาษาที่นิยมใช้มากที่สุดในโลก	งาน Logic แบบ Boolean เช่น Interlock, Start-Stop, Safety Logic
Function Block Diagram (FBD)	กราฟิกบล็อกฟังก์ชันเชื่อมด้วยเส้นสัญญาณ	เหมาะกับสัญญาณไหลต่อเนื่อง เช่น PID, Timer, Counter, ฟังก์ชันคณิตศาสตร์	งานควบคุมกระบวนการต่อเนื่อง (Process Control)
Structured Text (ST)	ภาษาข้อความคล้าย Pascal/C/BASIC	เขียน Loop, Array, String ได้ดีกว่า Ladder มาก และมักทำงานเร็วกว่า 10-30% ในโลจิกซับซ้อน	อัลกอริทึมซับซ้อน การคำนวณ การจัดการข้อมูล
Sequential Function Chart (SFC)	กราฟิกแสดงขั้นตอนการทำงานแบบลำดับ (Step/Transition)	มองเห็นภาพรวมลำดับการทำงานของกระบวนการได้ชัดเจน	งาน Batch Process และเครื่องจักรที่มีลำดับขั้นตอนชัดเจน

💡 Pro Tip: แนวทางที่นิยมในทีมวิศวกรรมมืออาชีพคือผสมภาษาให้เหมาะกับแต่ละส่วนของโปรแกรม เช่น ใช้ Ladder Diagram สำหรับ Interlock และ I/O Logic ที่ต้องการความชัดเจนในการ Troubleshoot หน้างาน ใช้ Function Block Diagram สำหรับลูป PID และการควบคุมกระบวนการ และใช้ Structured Text สำหรับอัลกอริทึมที่ซับซ้อน เช่น การคำนวณสูตรการผลิตหรือการจัดการ Recipe

ทำไม Ladder Diagram ยังคงเป็นภาษาหลักในโรงงาน

แม้ Structured Text จะมีความสามารถใกล้เคียงภาษาคอมพิวเตอร์ทั่วไปมากกว่า แต่ Ladder Diagram ยังคงเป็นภาษาที่ใช้งานมากที่สุดในอุตสาหกรรม เพราะช่างเทคนิคหน้างานที่คุ้นเคยกับวงจรรีเลย์ไฟฟ้าสามารถอ่านและแก้ไขปัญหาเบื้องต้นได้โดยไม่ต้องมีพื้นฐานการเขียนโปรแกรมคอมพิวเตอร์ ซึ่งเป็นข้อได้เปรียบสำคัญในการบำรุงรักษาระยะยาว โดยเฉพาะในโรงงานที่ทีมซ่อมบำรุงมีพื้นฐานด้านไฟฟ้ามากกว่าด้านโปรแกรมมิ่ง

การใช้งานในอุตสาหกรรม

Ladder Diagram — เหมาะกับ Interlock ความปลอดภัย ระบบ Start-Stop มอเตอร์ และ Logic ที่ต้อง Troubleshoot หน้างานบ่อย
Function Block Diagram — เหมาะกับระบบควบคุมอุณหภูมิ ความดัน หรือกระบวนการที่ใช้ PID Loop ต่อเนื่อง
Structured Text — เหมาะกับการคำนวณสูตรการผลิต การประมวลผลข้อมูลจาก Sensor Array และการเขียน Logic ที่ซับซ้อนซึ่งเขียนด้วย Ladder แล้วจะยุ่งยากเกินไป

⚠️ ข้อควรระวัง: การผสมหลายภาษาในโปรเจกต์เดียวโดยไม่มีมาตรฐานการเขียนโค้ด (Coding Standard) ที่ชัดเจน อาจทำให้ทีมบำรุงรักษาที่ไม่คุ้นเคยกับภาษาใดภาษาหนึ่งประสบปัญหาในการแก้ไขปัญหาหน้างาน ควรกำหนดแนวทางการใช้แต่ละภาษาให้ชัดเจนในทีม และมีเอกสารประกอบ (Documentation) ที่ครบถ้วน

FAQ

ถาม: ต้องเลือกใช้ภาษาเดียวตลอดทั้งโปรเจกต์หรือไม่?
ตอบ: ไม่จำเป็น PLC สมัยใหม่ส่วนใหญ่รองรับการผสมภาษาในโปรเจกต์เดียวกัน สามารถเลือกภาษาที่เหมาะสมที่สุดสำหรับแต่ละส่วนของโปรแกรมได้

ถาม: Structured Text ทำงานเร็วกว่า Ladder Diagram จริงหรือไม่?
ตอบ: ในโลจิกที่ซับซ้อน เช่น การคำนวณทางคณิตศาสตร์หรือการจัดการข้อมูลจำนวนมาก Structured Text มักทำงานเร็วกว่า Ladder ประมาณ 10-30% แต่สำหรับ Logic แบบ Boolean ทั่วไป ความแตกต่างมักไม่มีนัยสำคัญ

ถาม: Instruction List (IL) ยังใช้ได้อยู่หรือไม่?
ตอบ: IL ถูกถอดออกจากมาตรฐาน IEC 61131-3 ฉบับปัจจุบันแล้ว PLC รุ่นใหม่ส่วนใหญ่จึงไม่รองรับหรือไม่แนะนำให้ใช้ IL ในโปรเจกต์ใหม่อีกต่อไป

สรุป

ภาษาโปรแกรม PLC ตามมาตรฐาน IEC 61131-3 แต่ละภาษามีจุดแข็งเฉพาะทาง Ladder Diagram เหมาะกับ Logic แบบ Boolean และการ Troubleshoot หน้างาน Function Block Diagram เหมาะกับสัญญาณควบคุมต่อเนื่อง และ Structured Text เหมาะกับอัลกอริทึมซับซ้อน วิศวกรควรเลือกใช้ภาษาที่เหมาะสมกับแต่ละส่วนของงาน และสามารถผสมผสานหลายภาษาในโปรเจกต์เดียวได้ตามความเหมาะสม

ดูสินค้ากลุ่ม PLC ได้ที่ หมวดหมู่ PLC — vrautomation.co.th

ปรึกษาวิศวกร VR Automation เรื่อง ภาษาโปรแกรม PLC

VR Automation จำหน่ายและให้บริการติดตั้ง PLC, HMI, Inverter, Servo, Sensor และสายสัญญาณอุตสาหกรรม พร้อมทีมช่างผู้เชี่ยวชาญให้คำปรึกษาการเลือกใช้งานจริง

โทรสอบถาม: 083-848-8314

อีเมล: [email protected]

Line: @vrautomation

vrautomation.co.th

สต๊อกกรุณาสอบถาม | รับประกันสินค้า | บริการหลังการขาย | ออกใบกำกับภาษีได้

แหล่งข้อมูลและมาตรฐานอ้างอิง

FeelAutom — In-Depth Comparison of IEC 61131-3 Programming Languages — เปรียบเทียบเชิงลึกภาษา Ladder, Structured Text, FBD และ SFC ตามมาตรฐาน IEC 61131-3
Industrial Monitor Direct — IEC 61131-3 PLC Languages: LADDER vs FBD vs Structured Text — อธิบายจุดเด่นและการใช้งานของแต่ละภาษาโปรแกรม PLC
PLCprogramming.io — IEC 61131-3: PLC Languages & Edition 4 Guide — สรุปมาตรฐาน IEC 61131-3 ฉบับล่าสุดและการเปลี่ยนแปลงของภาษาโปรแกรม