Rotary Encoder vs Linear Encoder ต่างกันยังไง เลือกใช้งานแบบไหนดี

วันที่ 30 กรกฎาคม 2569 | บทความเปรียบเทียบเทคนิค | VR Automation

สรุปย่อ: Rotary Encoder วัดมุมการหมุนของเพลา เหมาะกับมอเตอร์และข้อต่อหมุน ส่วน Linear Encoder วัดตำแหน่งเชิงเส้นโดยตรงบนแกนเลื่อน ให้ความแม่นยำสูงกว่าสำหรับงานที่เคลื่อนที่เป็นเส้นตรง เช่น CNC และ Gantry เพราะไม่มีความคลาดเคลื่อนจาก Backlash ของกลไกแปลงหมุนเป็นเส้นตรง

ตารางเปรียบเทียบ Rotary Encoder vs Linear Encoder

หัวข้อ	Rotary Encoder	Linear Encoder
ลักษณะการวัด	วัดมุมการหมุนของเพลา (Angular position)	วัดตำแหน่งเชิงเส้นโดยตรง (Linear position)
ความแม่นยำ	ขึ้นกับกลไกแปลงหมุนเป็นเชิงเส้น อาจมี Backlash	แม่นยำสูงมาก ระดับไมครอน เพราะวัดตรงจากสเกล
การติดตั้ง	ติดที่เพลามอเตอร์หรือข้อต่อหมุน	ติดสเกลตรงแนวแกนเคลื่อนที่ เช่น รางเลื่อน CNC
งานที่เหมาะสม	มอเตอร์ Servo, หุ่นยนต์ข้อต่อหมุน, ล้อหมุน	เครื่อง CNC, Gantry, งานที่ต้องการความแม่นยำสูงสุด
ต้นทุน	ทั่วไปราคาย่อมเยากว่า	สูงกว่า โดยเฉพาะรุ่นความละเอียดสูง

จุดเด่นของ Rotary Encoder

ติดตั้งง่ายที่ปลายเพลามอเตอร์หรือข้อต่อหมุน ใช้งานร่วมกับ Servo Motor, Stepper Motor ได้โดยตรงเพื่อวัดมุมและความเร็วรอบ
มีให้เลือกทั้งแบบ Incremental (นับพัลส์) และ Absolute (อ่านตำแหน่งสัมบูรณ์) ครอบคลุมความต้องการหลากหลาย
ราคาย่อมเยากว่า Linear Encoder ทั่วไป เหมาะกับงานที่ไม่ต้องการความแม่นยำระดับไมครอน
เมื่อใช้ร่วมกับสกรูหรือเฟือง (Ball screw, Gearbox) เพื่อแปลงเป็นระยะทางเชิงเส้น ต้องคำนึงถึง Backlash ที่อาจเกิดขึ้นจากกลไกกลาง

จุดเด่นของ Linear Encoder

วัดตำแหน่งเชิงเส้นโดยตรงจากสเกล (Scale) ที่ติดตั้งตามแนวแกนเคลื่อนที่ ไม่ผ่านกลไกแปลงหมุนเป็นเส้นตรง จึงไม่มีความคลาดเคลื่อนจาก Backlash
ให้ความละเอียดสูงถึงระดับต่ำกว่า 0.1 ไมครอนในบางรุ่น เหมาะกับงานที่ต้องการความแม่นยำสูงสุด เช่น เครื่องมือวัด หรือ Semiconductor
เหมาะกับเครื่องจักร CNC, Gantry stage และระบบ 3-axis ที่การเคลื่อนที่เป็นเส้นตรงล้วนและต้องการ Feedback ตำแหน่งที่แม่นยำที่สุด
ราคาสูงกว่าและการติดตั้งซับซ้อนกว่า ต้องพิจารณาเรื่องความยาวสเกลให้ครอบคลุมระยะชักของแกนเคลื่อนที่

💡 Pro Tip: หากงานของคุณต้องแปลงการหมุนของมอเตอร์เป็นระยะทางเชิงเส้นผ่าน Ball screw หรือสายพาน และต้องการความแม่นยำสูงสุด ควรพิจารณาใช้ Linear Encoder วัดตำแหน่งจริงที่แกนเคลื่อนที่โดยตรง แทนที่จะพึ่งพา Rotary Encoder ที่เพลามอเตอร์เพียงอย่างเดียว เพราะจะช่วยตัด Backlash ของกลไกกลางออกจากค่าตำแหน่งที่วัดได้

⚠️ ข้อควรระวัง: การติดตั้ง Linear Encoder ต้องระวังเรื่องความขนาน (Parallelism) ระหว่างสเกลกับแนวแกนเคลื่อนที่ หากติดตั้งเยื้องศูนย์หรือไม่ขนานจะทำให้ค่าตำแหน่งที่อ่านได้คลาดเคลื่อน แม้ตัวเซนเซอร์เองจะมีความละเอียดสูงก็ตาม

การใช้งานในอุตสาหกรรม

Rotary Encoder ติดที่มอเตอร์ Servo ในระบบสายพานลำเลียง เครื่องพันม้วน (Winder) และหุ่นยนต์แขนกล
Linear Encoder ติดตั้งบนแกน X-Y-Z ของเครื่อง CNC Machining Center ที่ต้องการความแม่นยำระดับไมครอน
Rotary Encoder แบบ Absolute ใช้ในงานที่ต้องทราบตำแหน่งทันทีหลังไฟดับโดยไม่ต้อง Home ใหม่
Linear Encoder ใช้ในเครื่องมือวัดพิกัด (CMM) และอุปกรณ์การผลิตอิเล็กทรอนิกส์/เซมิคอนดักเตอร์ที่ต้องการ Feedback ตำแหน่งแม่นยำสูงสุด

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Rotary Encoder วัดระยะทางเชิงเส้นได้ไหม?

ได้ทางอ้อม โดยคำนวณจากจำนวนรอบการหมุนคูณเส้นรอบวงของ Pulley หรือ Pitch ของ Ball screw แต่จะมีความคลาดเคลื่อนจาก Backlash ของกลไกที่ใช้แปลง

Linear Encoder ใช้กับมอเตอร์ Servo ทั่วไปได้ไหม?

ได้ โดยมักใช้ในระบบ Closed-loop ที่มี Encoder สองตัวร่วมกัน คือ Rotary Encoder ที่มอเตอร์สำหรับควบคุมความเร็ว และ Linear Encoder ที่แกนเคลื่อนที่สำหรับยืนยันตำแหน่งจริง

เลือก Incremental หรือ Absolute Encoder ดี?

Incremental ราคาถูกกว่าแต่ต้องทำ Homing ใหม่ทุกครั้งที่ไฟดับ ส่วน Absolute ทราบตำแหน่งจริงทันทีแม้ไฟดับ เหมาะกับงานที่ต้องการความต่อเนื่องสูง

ดูสินค้าเพิ่มเติมได้ที่ หมวดหมู่ Sensor

แหล่งข้อมูลและมาตรฐานอ้างอิง

US Digital — What’s the difference between linear and rotary encoders? — อธิบายหลักการทำงานและความแตกต่างของ Encoder ทั้งสองแบบ
Kollmorgen — Feedback Devices: Exploring Linear, Rotary and Sine Encoders — เปรียบเทียบอุปกรณ์ Feedback ตำแหน่งชนิดต่างๆ ในงาน Motion control
AX Control — The Difference Between Rotary and Linear Encoders — แนวทางเลือกใช้ Encoder ตามลักษณะงาน