RCD Type A vs Type B เครื่องตัดไฟรั่วต่างกันยังไง ทำไมต้องใช้ Type B กับ VFD

วันที่ 31/07/2026 | บทความเปรียบเทียบเทคนิค | VR Automation

RCD (Residual Current Device) หรือเครื่องตัดไฟรั่ว เป็นอุปกรณ์ป้องกันไฟดูดที่จำเป็นในระบบไฟฟ้าอุตสาหกรรม แต่เมื่อระบบมี VFD/Inverter เข้ามาเกี่ยวข้อง คำถามที่พบบ่อยคือทำไม RCD ธรรมดา (Type AC หรือ Type A) ถึงไม่พอ ต้องเปลี่ยนเป็น Type B บทความนี้อธิบายความต่างของ RCD แต่ละ Type และเหตุผลทางเทคนิคที่ระบบขับมอเตอร์สามเฟสด้วย VFD ต้องใช้ Type B

ตารางเปรียบเทียบ

Type	ตรวจจับกระแสรั่วชนิด	เหมาะกับงาน
Type AC	กระแสไฟรั่ว AC ไซน์เวฟบริสุทธิ์เท่านั้น	วงจรไฟฟ้าทั่วไปที่ไม่มีอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์กำลัง
Type A	AC + Pulsating DC (กระแส DC เป็นจังหวะ)	วงจรที่มีอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ทั่วไป เช่น เครื่องชาร์จ, คอมพิวเตอร์
Type F	AC + Pulsating DC + ความถี่ผสมจาก VFD เฟสเดียว	อุปกรณ์ที่มี VFD/Inverter เฟสเดียว
Type B	AC + Pulsating DC + Smooth (pure) DC residual current	ระบบ VFD/Inverter สามเฟส, เครื่อง UPS, Solar Inverter

ความแตกต่างที่สำคัญ

Type B ตรวจจับกระแสรั่วได้ครบทุกรูปแบบที่ Type A ตรวจจับได้ บวกกับกระแส DC เรียบ (smooth pure DC) ซึ่งเกิดขึ้นเฉพาะจากวงจร rectifier/inverter สามเฟส
VFD สามเฟสมีวงจรเรียงกระแส (rectifier) และ DC bus ภายใน หากเกิดไฟรั่วฝั่ง DC bus จะเป็นกระแสเรียบที่ RCD Type A/AC ตรวจจับไม่ได้ เสี่ยงต่อการไม่ตัดไฟเมื่อเกิดอันตรายจริง
Type B มีวงจรกรองความถี่ (low-pass filter) ในตัว ช่วยลดการทริปเกินความจำเป็น (nuisance tripping) จากกระแสรั่วไหลสะสมของ EMC filter ในตัว VFD เอง
Type F ถูกออกแบบมาสำหรับ VFD เฟสเดียวโดยเฉพาะ ไม่สามารถทดแทน Type B สำหรับระบบสามเฟสได้ เพราะยังตรวจจับ smooth DC residual ไม่ได้เต็มรูปแบบ
ผู้ผลิต VFD ส่วนใหญ่ระบุชัดเจนในคู่มือว่าต้องใช้ RCD Type B เมื่อใช้งานร่วมกับไดรฟ์สามเฟส ควรตรวจสอบ manual ของอินเวอร์เตอร์แต่ละรุ่นก่อนเลือกเบรกเกอร์กันดูด

💡 Pro Tip: ก่อนเลือก RCD ให้เปิดคู่มือ VFD/Inverter ของแบรนด์ที่ใช้ (เช่น หน้า EMC/Grounding ในคู่มือ) เกือบทุกยี่ห้อจะระบุ Type ของ RCD ที่แนะนำไว้ชัดเจน การใช้ผิด Type ไม่ได้แปลว่าไฟดับทันที แต่จะไม่ตัดไฟเมื่อเกิดไฟรั่วจริง ซึ่งอันตรายกว่าการไม่มี RCD เลยในบางกรณี

⚠️ ข้อควรระวัง: ห้ามใช้ RCD Type AC หรือ Type A กับวงจรที่มี VFD สามเฟสต่ออยู่โดยเด็ดขาด เพราะกระแสรั่ว DC เรียบจากวงจร rectifier อาจทำให้ RCD ไม่ทริปเมื่อเกิดไฟรั่วจริง เสี่ยงอันตรายถึงชีวิตกับผู้ปฏิบัติงาน

การใช้งานในอุตสาหกรรม

RCD Type B จำเป็นในระบบที่มี VFD/Inverter สามเฟสขับมอเตอร์ปั๊ม พัดลม สายพานลำเลียง, ระบบ Solar Inverter, เครื่อง UPS ขนาดใหญ่ และเครื่องชาร์จรถยนต์ไฟฟ้า (EV Charger) ส่วน Type A เพียงพอสำหรับวงจรไฟฟ้าทั่วไปที่มีอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์แต่ไม่มี VFD สามเฟส เช่น คอมพิวเตอร์ เครื่องใช้ไฟฟ้าในบ้าน

ดูสินค้าที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติมได้ที่ อุปกรณ์ควบคุมและตู้คอนโทรลไฟฟ้า ของ VR Automation

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q: ใช้ RCD Type B แทน Type A ได้เลยไหม ปลอดภัยกว่าหรือเปล่า
A: ได้ครับ Type B ครอบคลุมการตรวจจับของ Type A ทั้งหมดและมากกว่า จึงใช้แทนได้ในทุกกรณี เพียงแต่ราคาสูงกว่า Type A พอสมควร ถ้าวงจรไม่มี VFD สามเฟสก็ไม่จำเป็นต้องจ่ายแพงเกินความจำเป็น

Q: VFD เฟสเดียวขนาดเล็กต้องใช้ Type B ไหม
A: ส่วนใหญ่ใช้ Type F ก็เพียงพอสำหรับ VFD เฟสเดียว แต่ควรตรวจสอบคู่มือของ VFD รุ่นนั้นเพื่อความชัวร์ เพราะบางรุ่นอาจยังแนะนำ Type B อยู่ดี

Q: ทำไม RCD Type B ถึงมีปัญหา nuisance tripping น้อยกว่า
A: เพราะ Type B มีวงจรกรองความถี่ในตัวที่ออกแบบมาให้ค่า trip threshold เพิ่มขึ้นตามความถี่ ช่วยแยกแยะกระแสรั่วไหลปกติจาก EMC filter ของ VFD ออกจากกระแสรั่วที่เป็นอันตรายจริงได้ดีกว่า

แหล่งข้อมูลและมาตรฐานอ้างอิง

Type B RCDs for VFDs and Drives: When Are They the Right Choice? — อธิบายเหตุผลทางเทคนิคที่ VFD ต้องใช้ RCD Type B
Why choose Type B RCD for 3 Phase Variable Speed Drives? — Schneider Electric — คำแนะนำจากผู้ผลิตอุปกรณ์ไฟฟ้าโดยตรง
RCD Types Explained | Type AC, A, B, F — Elec-Mate — ตารางเปรียบเทียบ RCD ทุก Type